MADEN TETKİK VE ARAMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

TOPÇAM MAĞARALARI

(Topçam – Ordu)
KASIM 1998

1.JEOLOJİ ETÜTLERİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI

ÖNSÖZ

Gelişmiş batı ülkeleri ve ABD’nde 18.yüzyılın ortalarından beri değerlendirilen ''Mağaraların Önemi'' yurdumuzda yeni anlaşılmaya başlanmıştır. Özellikle 1970’lerden sonra 'mağara araştırmaları ve bağlı olarak da ekonomik amaçlarla kullanım' artmıştır. Günümüzde çok sayıda mağara başta turizm olmak üzere; depolamacılık, kültür mantarcılığı, mağara tedavisi, askeri amaçlarla sığınak olarak ülke ve yöre ekonomisine önemli katkılar sağlamaktadır. Herhangi bir mağaranın fiziki özellikleri o mağaranın hangi amaçlarla uygun olarak kullanılabileceğini belirler.

Ülkemizde bu gün çok sayıda mağara turizm amacıyla kullanıma açılmıştır. Büyük bir bölümü kıyı bölgelerimizde olan bu mağaralardan en tanınmış olanları şunlardır:

Bunların yanında bazı mağaraların uygulama projeleri hazırlanarak, Turizm amaçlı kullanım için düzenlemeleri yapılmaktadır.

Ordu İlinin bilinen ve incelemesi yapılan ilk mağaralar olan Topçam ve çağman mağaralarında TOY-DER‘in başvuruları üzerine 1998 Temmuz ayında araştırmalarda bulunulmuştur. Vahşi bir doğal güzelliğe ve bağlı olarak dağcılık, yaylacılık ve nehir turizmine son derece uygun özelliklere sahip olan Topçam yöresinin tanıtım ve kalkınmasına büyük katkılar sağlayacağı şüphesizdir. Çalışmalarımız sırasında ekibimize göstermiş ilgiden dolayı TOY-DER yönetim kuruluna ve yönetin Kurulu Başkanı Aydın ALTUNÖZ’e Teşekkürlerimizi sunarız.

TOPÇAM MAĞRALARI ARAŞTIRMA RAPORU

Bulunduğu Yer:
İli: Ordu
İlçesi: Mesudiye
Mevkii: Topçam Kasabası
Pafta ve Kadastro no: Giresun -39-C4/1-2

Koordinatları 

X Y Z
Topçam Mağrası 94.200 00.050 1380
Çağman Mağarası 94.200 99.950 1400

Toplam Uzunluk ve girişe göre derinlik

Toplam Uzunluk Derinlik (+-m)

Topçam Mağarası 76 -16,+14
Çağman Mağarası 32 -7

Mağara Tipi: Yatay olarak gelişen geçit konumlu Topçam ve Çağman Mağaraları vadoz zonda yer alırlar ve bütünüyle fosilleşmişlerdir.

Coğrafi yeri ve Ulaşım

Topçam Mağaraları, Ordu’nun güneyinde, Mesudiye’ye bağlı Topçam (Gebeme) Kasabasının yakınında yer alır. Karadeniz’e Drene olan ve gömülü vadiler içinde akan Melet Irmağı’nın derin kanyonlarıyla parçalanmış bir bölgede bulunan mağaralara kuzeyden Ordu ve güneyden de Koyulhisar üzerinden gelinebilir. Ancak güneyden gelmek daha kolaydır. Amasya Erzincan karayolu üzerinde bulunan Koyulhisar’dan ayrılan ve Ordu’ya giden yol ile önce Mesudiye’ye sonrada Topçam’a ulaşılır. Koyulhisar Mesudiye arası 28 km Mesudiye Topçam ise 40 Km dir. Topçam’ın yaklaşık 10 Km güneydoğusunda Çağman Deresinin güney yamacında bulunan mağaralara ise Akıncı (Muzadere) mahallesine kadar herhangi bir araçla, buradan itibaren de yaya olarak yarım saatlik yürüyüşle varılmaktadır

Jeoloji

Aynı yer altı sisteminin parçası durumundaki Topçam ve Çağman Mağaraları bölgede geniş bir alanda yüzeylenen Üst Kretase (Senoniyen-Kampaniyen) yaşlı aglomera, bazik akıntı, Kireçtaşı, tüfit ve kumtaşı ardalanmasından oluşan Mesudiye Formasyonu (Terlemez ve Yılmaz1975) içinde yer alan kireçtaşlarından, belirgin bir fay hattı üzerinde gelişmişlerdir.(Şekil 2) Melet ırmağı ve kolları tarafından derince yarılarak parçalanan bu formasyonun (biçimlenme) kalınlığı 100-1300 metreler arasında değişmektedir. 

Fliş karakterli Mesudiye Formasyonu içinde mercekler veya içinde bantlar şeklinde uzanan kireç taşları 40-60 m kalınlık gösterir. Bol çatlaklı, ince kristalli ve dokusuz bir yapısı olan bir kireç taşları genellikle kırmızı veya kirli kırmızı, düzenli ve ince orta tabakalı, yer, yer kumlu, gevrek yapılı, kırıntılı ve nadiren marn ara katkılıdır. (terlemez ve yılmaz 1975).Topografyada belirgin diklik ve kornişler oluşturan kireçtaşlarından, KD-GB yönünde uzanan bir fay üzerinde mağaralar gelişmiştir. Kireçtaşlarının lito-stratigrafik ve yapısal özellikleri mağaraların oluşum ve şekillenmelerinden 1. derecede etkili oluşmuştur.

Jeomorfoloji

Doğu Karadeniz dağlarının merkezi yükselim alanında bulunan inceleme alanı,900-2300 m ler arası yüksekliklerde uzanan düzlük ve tepeler ile bunları derince yaparak parçalayan akarsulardan oluşmuştur. Genel Olarak batıdan doğuya doğru artan bu yükseklikler miyosen penepleni’nin parçaları olan aşınım yüzeylerini oluştururlar. Kanyon şeklini gömülü vadiler içinde, menderesler çizerek Karadeniz’e akan Melet ırmağı, bu reliyef sistemini kuzey-güney yönünde enine parçalara ayırmıştır. Kanyon derinliği yer yer 500 m ye aşan bu ırmak, Kuvaterner jemorfolojik gençleşmesinin karakteristik bir şeklidir.(şekil 3)

Topçam ve Çağman mağaraları, Melet Irmağı’nın bir kolu olan değirmen deresi (Muzadere) nin yukarı drenaj alanında, vadi tabanına yakın bir noktada yer alırlar. geçirimsiz birimler arasında mercek veya bantlar halinde uzanan kireçtaşlarında, DB yönlü bir fay üzerinde gelişen mağaralar, aynı yer altı hidrolojik sitemin parçalarını oluştururlar. Vadi tabanından 10-15 m yukarıda giriş ağzı bulunan Topçam Mağarası, doğu-batı yönü bir birine bağlı 2 galeriden (biri tıkanmış) meydana gelmiştir. (şekil 4) Toplam uzunluğu 76 m olan ve 6 m lik bir diklikle içine girilen bu mağaranın genişliği 1-6 m, tavan yüksekliği ise 2-12 m ler arasında değişir. Girişe göre en derin noktası -16m, en yükseklik noktası ise +4 m dir buna göre mağara 20 m lik bir kalınlık içinde gelişmiştir. Damlataş oluşumları arasından son derce fakir olan Topçam Mağarası’nın moloz, çakıl, kum ve mil yığınları ile kaplıdır. Mağaranın doğu ucu faya bağlı olarak dar bir çatlakla kapandığı halde batısı blok ve molozlarla tıkanmıştır.

Topçam Mağarası’nın yaklaşık 150-200 m güney batısında bulunan çağman mağarası, birbirlerini kesen iki fay üzerinde gelişmiştir. Dar ve basık bir girişi olan mağarada, kuzey–güney yönlü fay üzerinde uzanan çatlakta -5 m lik bir kuyu ile ana solona inilir. 7x10 m boyutunda olan bu salonu tabanı moloz ve bloklar ile örtülüdür. Duvarlara ise görünümleri son derce güzel duvar ve perde damlataşları oluşumları ile yapılıdır. Mağaranın doğu bölümünde kalınlığı 4 m yi bulan çakıl, kum ve killerden oluşan bir depo yer alır. Ardalanan tabakalar şeklinde, üst üste gelen bu malzemeler, mağaranın çok dönemli gelişime sahip olduğunu gösterir. Toplam Uzunluğu 32 m olan mağara doğu bölümünde bulunan dar ve eğimli bir galeri ile sona erer. (şekil 5).

Hidroloji

Giriş ağızları sonradan açılan Topçam ve Çağman Mağaraları vedoz zonda yer alırlar. Gelişimini tamamlayarak fosilleşen bu mağaralar, Hidroloji olarak’’geçit konumlu mağara, özelliği gösterirler. Başlangıçta, geçirimsiz birimler arasındaki kireç taşlarında dolaşan bir yer altı nehrini aşındırası ile mağara oluşmaya başlamış, daha sonra Melet ırmağının yatağına gömülmesine olarak da yer altı sistemi parçalanarak mağaralar açığa çıkmıştır. Günümüzde her iki mağaranın da yer altı suları ile bağlantısıkalmamıştır. Ancak, özellikleTopçam Mağarası’nda yağışlı dönemlerde tavandan sızan veya damlayan sular, batı kesimlerde yer yer küçük Gölcükler oluşturmaktadır.

Meteoroloji

Vadi tavanına yakın bir yükseklikte yer alan ve suyu şekilli dikey girişleri olan mağaralar, nemli ve soğuk bir havaya sahiptirler. Temmuz 1998 de yapılan çalışmalar sırasında dışarıda 21 sıcaklık ve % 80 mutlak nem ölçülmüştür. Buna karşılık Topçam Mağarası’nda 14 C sıcaklık -%87 nem, Çağman Mağarası’nda ise 16C sıcaklık ve %78 mutlak nem tespit edilmiştir.

Hayvan Varlığı

Dar ve dik birer inişi olan mağaralarda belirgin bir hayvan topluluğuna rastlanmıştır. Ancak her iki mağarada da az sayıda yarasa yaşamaktadır.

Kullanım alanı

Aynı yeraltı sisteminin Topçam ve Çağman Mağaraları, damlataşı oluşumları açısından fakirdirler. Bu nedenle tek başlarına mağara turizmi amacıyla kullanıma fazla uygun değildirler. Ancak çevrenin doğal güzelliği, vahşi topografyası, kanyon vadileri, yaylaları ve bitki örtüsü nedeniyle bölge; dağ, yayla ve nehir turizmi açısından yakın gelecekte büyük bir cazibe merkezine dönüşeceği şüphesizdir.Bu aşamada özellikle Topçam Mağarası’nın doğa turizmine çeşitli ve büyük katkı sağlayacağı kesindir.

Değinilen Belgeler

Terlemez,I. Ve Yılmaz, A., 1980, Ünye-Ordu-Reşadiye-Koyulhisar-Hafik arasında kalan bölgenin jeolojisi.MTA Raporu,Derleme No: 6671.

Not:Kroki ve ayrıntılı bilgi iletişimi için MTA ile iletişime geçiniz.

 

 

 

Anasayfaya Dön

 

topçam